Onderzoekend en ontwerpend leren met kunst en techniek

Sinds 2016 is Esther Tobé directeur van de Mauritiussschool in Rheden. Als voormalig programmamanager CMK Gelderland bracht ze een schat aan kennis en ervaring mee in haar nieuwe functie. “Onderzoekend en ontwerpend leren zijn onze keus. Met de zaakvakken zitten we redelijk traditioneel op de grote lijn, maar we willen kinderen óók voorbereiden op een nieuwe tijd. En dát zien we terug in de lessen die Simone Kuijpers bij ons op school geeft. In die lessen werken de leerlingen aan een machine, die ze zelf bedenken, ontwerpen en bouwen. Kinderen zijn bezig met de wereld om hen heen en het kunstmatig indelen in hokjes met vakken helpt niet. We willen aansluiten bij de eigen motivatie van kinderen. 

Waarom techniek en kunst verbinden?

Gesprek met schooldirecteur Esther Tobé: "We willen kinderen voorbereiden op een nieuwe tijd".“Met onze school kozen we voor ’Onderzoekend en ontwerpend leren'*. Ik zie overlap tussen de ontwerpcirkels in technisch onderzoek en die in het creatief proces. Het zijn twee uitingsvormen van een vergelijkbaar leerproces. Ze versterken elkaar, kunst en techniek. Het een geeft het ander meer sjeu. Kinderen leren bovendien samenwerken door elkaar aan te vullen: een kind dat meer aan de vormgevingskant zit, werkt samen met een kind dat meer onderzoekend kijkt.

Gesprek met schooldirecteur Esther Tobé:
"We willen kinderen voorbereiden op een nieuwe tijd".

*Tip: Het curriculum van de toekomst vraagt om meer samenhang tussen vak- en leergebieden. Maar hoe doe je dat op school? Wil je meer weten over ‘Onderzoekend en ontwerpend leren’? Kijk eens bij SLO Wetenschap en technologie.

Creatief ontwerpen en bouwen op de Mauritiusschool. Fotografie Ingrid Joppe.
Creatief ontwerpen en bouwen op de Mauritiusschool. Fotografie Ingrid Joppe.

Wat heb je meegenomen van al je CMK-kennis?

“Ik had een uitgebreid beeld van wat er zou kunnen. Ik heb aansluiting gezocht bij wat het team wil en kan, want dat moet je vertrekpunt zijn. Uiteindelijk zijn de leerkrachten degenen die het moeten gaan doen. Ook hebben we een beroep gedaan op de ondersteunende functies in de gemeente. We vroegen Cultuurbedrijf Riqq met ons mee te denken en zo is Simone aan ons gekoppeld. Ook hebben we veel aan Jessica Harmsen, de combinatiefunctionaris van Rheden.”

Hoe krijg je een schoolteam mee in procesgericht werken?

“Laat het maar ervaren, dat is de strategie die ik gekozen heb. De verbazing is de eerste stap, verbazing over kinderen die heel andere dingen laten zien dan voorheen. Leerkrachten willen iets betekenen voor kinderen, dat is het haakje waarop ik stuur. De beleving heerst dat er veel wordt uitgestort over het onderwijs, het is dus de kunst om de intrinsieke motivatie, namelijk iets willen betekenen voor de ontwikkeling van kinderen, aan te boren. Je hebt ook geduld nodig want procesgericht werken roept van alles op. Leerkrachten kwamen mijn kantoor in met de vraag: ‘Geef jij geld uit aan zo’n kracht? Ze weet niet eens waar we precies uit moeten komen.’”

Wat kun je constateren na dit eerste oriëntatiejaar?

“Wat ik zie is dat dankzij de inzet van de kunstenaar, leerlingen echt iets anders doen. Ik zie kinderen tot bloei komen. Tegelijkertijd: het is geen wondermiddel. Op basisscholen zitten leerlingen van alle niveaus bij elkaar, van praktijkonderwijs tot gymnasium. Dat is een hele uitdaging. We proberen zoveel mogelijk te differentiëren door op verschillende niveaus zaakvakken aan te bieden en door dit soort activiteiten te programmeren. Verder zie ik dat het team rijp wordt om de theoretische kant te gaan bekijken. Twee jaar is te kort om leerkrachten de kennis en vaardigheden op te laten doen om het zelfstandig voort te kunnen zetten. Ik heb er vertrouwen in dat als we daarna doorgaan, we de meer procesgerichte didactiek zelf kunnen toepassen.” 

Onderzoekend en ontwerpend leren, voorbereiding op een nieuwe tijd.
Onderzoekend en ontwerpend leren, voorbereiding op een nieuwe tijd.

Elkaar vinden in leernetwerken

Esther Tobé is vanuit haar rol als beleidsmedewerker van schoolbestuur Delta ook betrokken bij het leernetwerk LAB Kunst en techniek van CMK Gelderland. “Dat is heel zinvol omdat partijen bij elkaar zitten die elkaar nog niet gevonden hadden.” De deelnemers onderzoeken hoe kunst en techniek een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van creatief denken en handelen van de basisschoolleerling en wat daar precies voor nodig is.